December 16, 2025

The Khmer Movement for Democracy condemns the use by Thailand of US-made F-16 fighter jets to bomb targets deep inside Cambodia with reckless disregard for the lives of civilians.

Thailand is also deploying heavy artillery and tanks, and is trying to cut off fuel supplies on which ordinary Cambodians depend.

The F-16 for decades has been one of the main fighter jets used by the US Air Force, and has been deployed in the Gulf War, Kosovo, Iraq, Afghanistan, and Syria. Its use is completely disproportionate in the context of the border disputes between Thailand and Cambodia.

The US should immediately halt sales of F-16s to Thailand, and Sweden should also end its role as a military jet supplier to Thailand.

The Cambodian government said on 15 December that 15 civilians have been killed and 73 wounded. More than half a million people have been displaced on both sides of the border due to the conflict.

The last time that US planes were used to bomb Cambodia in the early 1970s the results were catastrophic, as the small Khmer Rouge rebellion was given a decisive impetus.

The genocidal Khmer Rouge regime ruled Cambodia from 1975 until its overthrow in 1979. Cambodia found peace again only with the signing of the Paris Peace Agreements in 1991.

The signatories of the Paris agreements, as well as the Association of Southeast Asian Nations, now have a historic responsibility to take urgent steps to protect Cambodia’s territory and sovereignty.

The existence of Cambodia is under direct threat and the work of the signatories and the billions of dollars which has been poured into the country since will have been for nothing if the aggression is allowed to continue.

The Paris signatories and ASEAN should provide humanitarian assistance to people on both sides of the border who have been displaced, and to help them return and rebuild their homes once it is safe to do so. 

ASEAN, the Paris signatories and the whole international community must exert maximum political pressure on both sides to bring about an immediate ceasefire and help to monitor its implementation.

They must also make it clear to both sides that there can be no military solution to the disputes between the countries. Peaceful negotiation in good faith is the only way in which the issues can be resolved.  

ចលនាខ្មែរដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ (KMD) ថ្កោលទោសចំពោះការប្រើប្រាស់យន្តហោះ F-16 ទម្លាក់គ្រាប់បែកដែលមិនសមាមាត្ររបស់ថៃលើកម្ពុជា

ចលនាខ្មែរដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (KMD) ថ្កោលទោសការប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 ដែលផលិតនៅសហរដ្ឋអាមេរិកដោយប្រទេសថៃ ដើម្បីទម្លាក់គ្រាប់បែកគោលដៅចូលទៅជ្រៅនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដោយមិនអើពើនឹងជីវិតរបស់ជនស៊ីវិល។

ថៃក៏កំពុងដាក់ពង្រាយកាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់ ព្រមទាំងរថក្រោះ និងកំពុងព្យាយាមកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈដែលប្រជាជនកម្ពុជាធម្មតាប្រើប្រាស់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។

F-16 គឺជាយន្តហោះចម្បាំងដ៏សំខាន់មួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយដោយកងទ័ពអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅក្នុងសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ កូសូវ៉ូ អ៊ីរ៉ាក់ អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងស៊ីរី។ ការប្រើប្រាស់របស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទនេះ គឺមិនសមាមាត្រទាំងស្រុងនៅក្នុងបរិបទនៃជម្លោះព្រំដែនរវាង កម្ពុជ-ថៃ ឡើយ។

សហរដ្ឋអាមេរិកគួរតែបញ្ឈប់ការលក់យន្តហោះ F-16 ទៅឱ្យថៃជាបន្ទាន់ ហើយស៊ុយអែតក៏គួរតែបញ្ឈប់ផ្គត់ផ្គង់យន្តហោះយោធាដល់ថៃផងដែរ។

រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ថា ជនស៊ីវិលចំនួន ១៥នាក់ ត្រូវបានសម្លាប់ និង ៧៣នាក់ទៀតបានរងរបួស។ ប្រជាជនជាងកន្លះលាននាក់នៅតាមព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរត្រូវបានភៀសសឹកដោយសារតែជម្លោះ។

លើកចុងក្រោយដែលយន្តហោះអាមេរិកត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុងទឹកដីកម្ពុជា គឺនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ និងបានបង្កគ្រោះមហន្តរាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារការបះបោររបស់ខ្មែរក្រហមមួយក្រុមតូច។

របបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហមបានគ្រប់គ្រងកម្ពុជាចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥ រហូតដល់របបនេះបានដួលរលំនៅឆ្នាំ១៩៧៩។ កម្ពុជាបានទទួលបានសន្តិភាពម្តងទៀត ដោយសារតែកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។

ឥឡូវនេះ ប្រទេសហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ក៏ដូចជាសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានទំនួលខុសត្រូវជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងការចាត់វិធានការបន្ទាន់ដើម្បីការពារទឹកដី និងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។

អត្ថិភាពនៃអធិបតេយ្យជាតិរបស់កម្ពុជា កំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងដោយផ្ទាល់ ហើយភារកិច្ចនៃប្រទេសហត្ថលេខី និងថវិការាប់ពាន់លានដុល្លារដែលត្រូវបានចំណាយដើម្បីសន្តិភាពចាប់តាំងពីពេលនោះមក នឹងគ្មានប្រយោជន៍ឡើយ ប្រសិនបើការឈ្លានពានរបស់ថៃត្រូវបានព្រងើយកន្តើយ។

ប្រទេសហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស និងអាស៊ានគួរតែផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ដល់ប្រជាជននៅសងខាងនៃព្រំដែនដែលត្រូវបានភៀសសឹក និងជួយពួកគេឱ្យវិលត្រឡប់ និងជួសជុលផ្ទះរបស់ពួកគេឡើងវិញ នៅពេលដែលស្ថានភាពវិលមកប្រក្រតីភាពវិញ។

អាស៊ាន ប្រទេសហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស និងសហគមន៍អន្តរជាតិ ត្រូវតែដាក់សម្ពាធផ្នែកនយោបាយជាអតិបរមាលើភាគីទាំងពីរ ដើម្បីវិលមកគោរពបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងជួយតាមដានការអនុវត្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

ពួកគេក៏ត្រូវតែបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ដល់ភាគីទាំងពីរថា គ្មានការប្រើប្រាស់យោធាដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះរវាងប្រទេសទាំងពីរនោះទេ ហើយការចរចាដោយសន្តិវិធីដោយឈរលើភាពស្មោះត្រង់ គឺជាមធ្យោបាយតែមួយគត់៕