០៣ កញ្ញា ២០២៦

ទីក្រុងតូរ៉ុងតូ ប្រទេសកាណាដា

ថ្ងៃទី២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦

យើងខ្ញុំ ជាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ និងអ្នកគាំទ្រប្រជាធិបតេយ្យ ដែលបានជួបជុំគ្នានៅទីក្រុងតូរ៉ុងតូ ប្រទេសកាណាដា មានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះស្ថានភាពនយោបាយ សិទ្ធិមនុស្ស សេរីភាពសារព័ត៌មាន យុត្តិធម៌សង្គម ឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមអនឡាញ និងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដែលនៅតែផុយស្រួយ និងប៉ះពាល់ដល់អធិបតេយ្យភាពជាតិ សន្តិសុខ និងជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

យើងស្វាគមន៍រាល់ជំហានវិជ្ជមានដែលអាចនាំទៅរកការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង និងការផ្សះផ្សាជាតិ។ ប៉ុន្តែការលើកលែងទោស ការតែងតាំងបុគ្គលណាម្នាក់ឱ្យកាន់តួនាទីក្នុងរដ្ឋាភិបាល ឬការដោះលែងបុគ្គលមួយចំនួន មិនទាន់អាចចាត់ទុកថាជាការផ្សះផ្សាជាតិពេញលេញបានទេ ខណៈសិទ្ធិនយោបាយនៅតែត្រូវបានរឹតត្បិត ហើយអ្នកទោសនយោបាយ អ្នកទោសមនសិការ អ្នកសារព័ត៌មាន និងសកម្មជនមួយចំនួន នៅតែជាប់ឃុំ ឬប្រឈមនឹងសម្ពាធផ្លូវច្បាប់។

ការផ្សះផ្សាជាតិពិតប្រាកដ មិនមែនជាការផ្តល់តួនាទីដល់បុគ្គលមួយចំនួន ឬការចរចាសម្ងាត់ដើម្បីចែករំលែកផលប្រយោជន៍នោះទេ។ វាត្រូវតែជាដំណើរការបើកចំហ ដែលមានការចូលរួមពីគ្រប់ភាគី និងធានាសិទ្ធិ សេរីភាព យុត្តិធម៌ និងសុវត្ថិភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប។

ដោយឈរលើស្មារតីសន្តិភាព មិនសងសឹក មិនរើសអើង និងដោយដាក់ផលប្រយោជន៍ជាតិជាធំ យើងសូមអំពាវនាវឱ្យមានវិធានការជាក់ស្តែងដូចខាងក្រោម៖

១. ធានាសិទ្ធិវិលត្រឡប់មកមាតុប្រទេសដោយសុវត្ថិភាព

ធានាឱ្យអ្នកនយោបាយ សកម្មជន អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស អ្នកសារព័ត៌មាន និងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលកំពុងរស់នៅក្រៅប្រទេស អាចវិលត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញដោយសុវត្ថិភាព ដោយគ្មានការចាប់ខ្លួន ការគំរាមកំហែង ការសងសឹក ការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ ឬការដកសញ្ជាតិ។

ត្រូវលុបចោលដីកាចាប់ខ្លួន បទចោទប្រកាន់ និងសាលក្រមដែលមានចរិតនយោបាយ ដើម្បីឱ្យខ្មែរគ្រប់រូបអាចរួមចំណែកកសាងប្រទេសជាតិដោយសន្តិវិធី។

២. ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ ទម្លាក់ចោលបទចោទប្រកាន់ និងបញ្ចប់ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយមូលហេតុនយោបាយ

ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងអ្នកទោសមនសិការទាំងអស់ដោយឥតលក្ខខណ្ឌ។ ទម្លាក់ចោល និងឈប់បន្តការចោទប្រកាន់លើអ្នកនយោបាយ សកម្មជនសង្គម សកម្មជនបរិស្ថាន មេដឹកនាំសហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និងប្រជាពលរដ្ឋដែលប្រើសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដោយសន្តិវិធី។

ស្តារសិទ្ធិនយោបាយ សិទ្ធិធ្វើដំណើរ និងសិទ្ធិចូលរួមក្នុងជីវិតសាធារណៈរបស់ពួកគេឱ្យបានពេញលេញ។

៣. កែទម្រង់ប្រព័ន្ធ និងច្បាប់បោះឆ្នោត ដើម្បីធានាការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌

ធានាឯករាជ្យភាព និងអព្យាក្រឹតភាពរបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត អនុញ្ញាតឱ្យគ្រប់គណបក្សនយោបាយចុះបញ្ជី និងចូលរួមប្រកួតប្រជែងដោយស្មើភាព ព្រមទាំងអញ្ជើញអ្នកសង្កេតការណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិដែលមានឯករាជ្យ។

ត្រូវពិនិត្យឡើងវិញនូវច្បាប់ដែលដាក់ទណ្ឌកម្ម ឬដកសិទ្ធិឈរឈ្មោះរបស់អ្នកដែលមិនបានបោះឆ្នោត និងច្បាប់ទាំងឡាយដែលរារាំងការប្រកួតប្រជែងនយោបាយ។

ជាពិសេស ត្រូវពិនិត្យឡើងវិញនូវវិសោធនកម្មច្បាប់គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលឃុំ-សង្កាត់ ដែលបានអនុម័តមុនការបោះឆ្នោតឃុំ-សង្កាត់ថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៧ ហើយដែលអាចប្រមូលផ្តុំតំណែងដឹកនាំមូលដ្ឋានទៅក្នុងដៃគណបក្សឈ្នះឆ្នោត និងធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យ និងតុល្យភាពចុះខ្សោយ។

ការកែប្រែច្បាប់បោះឆ្នោតណាមួយ ត្រូវមានការពិគ្រោះយោបល់ទូលំទូលាយជាមួយគណបក្សនយោបាយ សង្គមស៊ីវិល អ្នកជំនាញ និងប្រជាពលរដ្ឋ។

ធានាសិទ្ធិបោះឆ្នោតរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស និងគាំទ្រតួនាទីរបស់សភាពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស (KOCA)

ត្រូវរៀបចំច្បាប់ និងយន្តការជាក់លាក់ ដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរដែលរស់នៅក្រៅប្រទេស អាចចុះឈ្មោះ និងបោះឆ្នោតក្នុងការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិរបស់កម្ពុជា ពីប្រទេសដែលខ្លួនកំពុងរស់នៅ ដោយសេរី ងាយស្រួល តម្លាភាព និងមានសុវត្ថិភាព។

ពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប មិនថារស់នៅក្នុង ឬក្រៅប្រទេស ត្រូវមានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងការចូលរួមកំណត់អនាគតនយោបាយរបស់ប្រទេសជាតិ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ យើងលើកទឹកចិត្តពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសឱ្យចុះឈ្មោះ និងចូលរួមការបោះឆ្នោតរៀបចំដោយសភាពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស (KOCA) ដើម្បីជ្រើសរើសតំណាងរបស់ខ្លួនតាមគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ និងពង្រឹងសំឡេងរួមរបស់ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស។

៤. គោរពសេរីភាពសារព័ត៌មាន សេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងលំហសង្គមស៊ីវិល

បញ្ឈប់ការចាប់ខ្លួន ការគំរាមកំហែង និងការប្រើច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ ឬបទចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងសន្តិសុខជាតិ ដើម្បីបំបិទសំឡេងអ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នករិះគន់។

ដោះលែងអ្នកសារព័ត៌មានដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយសារការបំពេញវិជ្ជាជីវៈ និងអនុញ្ញាតឱ្យស្ថាប័នព័ត៌មានឯករាជ្យ អង្គការសង្គមស៊ីវិល សហជីព និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន អាចបំពេញការងារដោយសេរី និងគ្មានការភ័យខ្លាច។

សេរីភាពសារព័ត៌មានគឺជាសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការទទួលបានព័ត៌មានពិត មិនមែនជាឯកសិទ្ធិរបស់អ្នកសារព័ត៌មានឡើយ។

៥. ពង្រឹងនីតិរដ្ឋ និងធានាសមភាពរបស់មនុស្សគ្រប់រូបចំពោះមុខច្បាប់

ធានាឯករាជ្យភាពរបស់តុលាការ និងបញ្ឈប់ការប្រើប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ជាឧបករណ៍នយោបាយ។ មន្ត្រីធំ មន្ត្រីតូច អ្នកមាន អ្នកក្រ អ្នកគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល និងអ្នកមានមតិផ្ទុយ ត្រូវស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់ដូចគ្នា។

ត្រូវមានការស៊ើបអង្កេតដោយឯករាជ្យ និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះអំពើពុករលួយ ការរំលោភអំណាច និងឧក្រិដ្ឋកម្មដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបុគ្គលមានឥទ្ធិពល។

៦. លើកកម្ពស់យុត្តិធម៌សង្គម និងការពារសិទ្ធិរស់នៅដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ

ដោះស្រាយវិវាទដីធ្លី ការបណ្តេញប្រជាពលរដ្ឋចេញពីទីលំនៅ ការកេងប្រវ័ញ្ចកម្មករ ភាពក្រីក្រ បំណុល ការបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ និងការខ្វះឱកាសរបស់យុវជនដោយយុត្តិធម៌។

ការអភិវឌ្ឍត្រូវបម្រើផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ មិនមែនផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ក្រុមគ្រួសារ អ្នកមានអំណាច ឬក្រុមហ៊ុនដែលមានទំនាក់ទំនងនយោបាយតែប៉ុណ្ណោះទេ។

៧. រៀបចំកិច្ចសន្ទនាជាតិទូលំទូលាយ ដែលមានការចូលរួមពីគ្រប់ភាគី និងមានតម្លាភាព

បង្កើតកិច្ចសន្ទនាជាតិដែលមានការចូលរួមពីរដ្ឋាភិបាល គណបក្សនយោបាយទាំងអស់ សង្គមស៊ីវិល សហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន យុវជន ស្ត្រី សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច និងតំណាងខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស។

រាល់ការពិភាក្សា ការចរចា និងកិច្ចព្រមព្រៀងសំខាន់ៗ ត្រូវមានតម្លាភាព និងផ្តល់ព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ជូនសាធារណជន។ កិច្ចសន្ទនាមិនត្រូវក្លាយជាការចរចាសម្ងាត់ ដើម្បីផ្តល់តំណែង ទិញពេលវេលា បំបែកកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យ ឬការពារផលប្រយោជន៍របស់បុគ្គលមួយចំនួនឡើយ។

ដើម្បីកសាងទំនុកចិត្ត គួរមានអ្នកសម្របសម្រួលឯករាជ្យ និងអព្យាក្រឹត ដែលភាគីទាំងអស់អាចទទួលយកបាន។ កិច្ចសម្របសម្រួលនេះ អាចធ្វើឡើងក្រោមព្រះរាជតួនាទីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះមហាក្សត្រ ស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឬដោយឥស្សរជនខ្មែរដែលមានកិត្យានុភាព ឬតំណាងអន្តរជាតិ ក្រោមស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស។

៨. ស្តារ និងអនុវត្តគោលការណ៍នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស

ស្តារឡើងវិញនូវការគោរពអធិបតេយ្យភាព ឯករាជ្យ បូរណភាពទឹកដី អព្យាក្រឹតភាព ឯកភាពជាតិ សិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស ដូចមានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១។

អំពាវនាវឱ្យភាគីខ្មែរទាំងអស់ និងប្រទេសហត្ថលេខី បំពេញតួនាទី និងកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន ក្នុងការជួយធានាឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរអាចកំណត់អនាគតនយោបាយរបស់ខ្លួន តាមរយៈការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ ក្នុងបរិយាកាសនយោបាយអព្យាក្រឹត។

៩. ការពារអធិបតេយ្យភាព និងដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនតាមច្បាប់ និងតុលាការអន្តរជាតិ

អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានពេញលេញ បញ្ឈប់សកម្មភាពដែលអាចបង្កឱ្យមានការប៉ះទង្គិចជាថ្មី ការពារប្រជាពលរដ្ឋ និងទាហាន ព្រមទាំងធានាឱ្យអ្នកភៀសខ្លួនអាចវិលត្រឡប់ទៅលំនៅឋានរបស់ខ្លួនដោយសុវត្ថិភាព។

បញ្ឈប់ការប្រើជម្លោះព្រំដែន ដើម្បីញុះញង់ជាតិនិយម បំបិទការរិះគន់ ឬចោទប្រកាន់អ្នកមានមតិខុសគ្នាថាជាជនក្បត់ជាតិ។

បន្តយន្តការទ្វេភាគីដោយតម្លាភាព និងមានការចូលរួមពីអ្នកជំនាញឯករាជ្យ។ ចំពោះតំបន់ដែលយន្តការទ្វេភាគីមិនអាចដោះស្រាយបាន ត្រូវបញ្ជូនទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ឬយន្តការអន្តរជាតិដែលមានសមត្ថកិច្ច ដើម្បីទទួលបានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ច្បាស់លាស់ និងស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។

១០. បោសសម្អាតឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមអនឡាញ និងការជួញដូរមនុស្សឱ្យដល់ឫសគល់

យើងស្វាគមន៍ការបង្ក្រាបទីតាំងឆបោក និងការជួយសង្គ្រោះជនរងគ្រោះ។ ប៉ុន្តែការប្រកាសថា បានលុបបំបាត់ទីតាំងឆបោកទ្រង់ទ្រាយធំទាំងអស់ ត្រូវមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយស្ថាប័នឯករាជ្យ។

ត្រូវស៊ើបអង្កេត និងផ្តន្ទាទោសមេខ្លោង បណ្តាញហិរញ្ញវត្ថុ និងមន្ត្រី ឬបុគ្គលមានអំណាចដែលផ្តល់ការការពារដល់ឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងនេះ មិនមែនចាប់ខ្លួនតែអ្នកប្រតិបត្តិតូចតាច ឬជនបរទេសនៅថ្នាក់ក្រោមនោះទេ។

ត្រូវការពារជនរងគ្រោះពីការជួញដូរមនុស្ស ផ្តល់លទ្ធភាពឱ្យសារព័ត៌មាន សង្គមស៊ីវិល និងដៃគូអន្តរជាតិចូលរួមត្រួតពិនិត្យ ព្រមទាំងផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផលនៃការស៊ើបអង្កេត និងការផ្តន្ទាទោសឱ្យសាធារណជនបានដឹង។

សេចក្តីអំពាវនាវរួម

សេចក្តីប្រកាសតូរ៉ុងតូនេះ មិនមានគោលបំណងប្រឆាំងនឹងបុគ្គល គ្រួសារ ឬគណបក្សណាមួយឡើយ។ វាជាការអំពាវនាវឱ្យខ្មែរគ្រប់និន្នាការ ដាក់ផលប្រយោជន៍ជាតិលើសផលប្រយោជន៍បុគ្គល និងបក្សពួក ហើយស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលមិនធ្វើឱ្យខ្មែរម្នាក់ឈ្នះលើខ្មែរម្នាក់ទៀត ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូលឈ្នះ។

យើងនឹងវាស់វែងការផ្សះផ្សាជាតិ តាមរយៈសកម្មភាពជាក់ស្តែង៖ ការដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ ការស្តារសិទ្ធិនយោបាយ ការធានាសិទ្ធិវិលត្រឡប់ដោយសុវត្ថិភាព ការបើកលំហសារព័ត៌មាន និងសង្គមស៊ីវិល ការរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ និងការគោរពសមភាពចំពោះមុខច្បាប់។

យើងជឿថា កម្ពុជាអាចមានសន្តិភាពដែលមានយុត្តិធម៌ ការផ្សះផ្សាដែលមិនទុកនរណាម្នាក់ចោល និងឯកភាពជាតិដែលកើតចេញពីសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក។

យើងមិនចង់ឱ្យខ្មែរឈ្នះខ្មែរទេ។ យើងចង់ឱ្យប្រទេសកម្ពុជាឈ្នះ។

អនុម័តនៅទីក្រុងតូរ៉ុងតូ ប្រទេសកាណាដា

ថ្ងៃទី២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦